Plattegrond van het waaggebouw en de botermarkt - Copyright Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Amersfoort

Bouwtekening van de zijgevel van de Waag en de gevel van het Boterhuis - Copyright Regionaal Archief Leiden

Functionaliteit staat voorop!

Het stadsbestuur vond het heel belangrijk dat de Waag stedelijk gezag uitstraalde. Voor een statige uitstraling werd gekozen voor de Hollands classicistische bouwstijl en de voorgeschreven maatverhoudingen die daarbij horen. In vergelijking met het prestigieuze voorkomen van de Waag heeft het Boterhuis een veel soberder uiterlijk. Dit is omdat het Boterhuis in de eerste plaats functioneel moest zijn.

Van meet af aan was het moeilijk om de twee bouwdelen mooi op elkaar aan te laten sluiten. Zoals te zien is op de plattegrond vormt de Waag een perfect vierkant. Het Boterhuis is dat niet en heeft bovendien een scheve plaatsing ten opzichte van de Waag. Maar omdat Post de binnenplaats wel rechthoekig maakte valt het nauwelijks op dat de buitenmuren van de galerij geen zuivere rechthoek vormen. Zo werd een zo groot mogelijke galerij en binnenplaats gerealiseerd, dit kwam de functionaliteit van de markt weer ten goede.

Wat betreft de Waag bleek de praktijk weerbarstiger dan de strenge classicistische theorie. Na de eerste steenlegging kwam Post er al snel achter dat de grote balansen niet goed in het Weeggebouw pasten. Daarop werd de hoogte aangepast, wat gevolgen had voor de maatvoering van het hele gebouw. Post streefde dan wel de classicistische idealen na, maar als puntje bij paaltje kwam, stond de functionaliteit voorop. (LS)