Scholenproject

Monumenten & Archeologie (M&A) heeft in 2009 onderzoek gedaan naar de scholenbouw in Leiden tussen 1800 en 1965. Met deze thematische aanpak volgt Leiden steden als Amsterdam en Utrecht en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Als gevolg van schaalvergroting in het onderwijs komen in de gemeente veel oude schoolgebouwen leeg te staan. M&A brengt met het onderzoek de ontwikkeling van de school als bouwtype in kaart in twee deelrapporten over de scholenbouw in de perioden 1800-1940 en 1945-1965.

Van zaalschool tot halschool

Het onderzoek plaatst de schoolgebouwen in hun architectuurhistorische en cultuurhistorische context. Het gangbare beeld van een school is dat van lokalen langs een lange gang, zoals de voormalige Vakschool voor meisjes aan het Galgewater (1929). Maar toen de gemeente Leiden in 1860 de eerste scholen bouwde, waren dit zaalscholen met slechts één of twee lokalen en zonder gang, waar honderden kinderen tegelijkertijd les kregen.

In de tweede helft van de negentiende eeuw leidden nieuwe inzichten in de gezondheidszorg tot de bouw van ‘gezonde scholen’. Plattegronden en plafondhoogten werden aangepast en lokalen kregen grotere ramen. Ook verfraaiing van het interieur kreeg steeds meer aandacht omdat verwacht werd dat dit een positieve invloed zou hebben op het opgroeiende kind.

De wederopbouwperiode betekende een ware hausse aan nieuwe scholen. Architect D.L. Landman zette Leiden op de kaart met zijn innovatieve ontwerp van de ‘halschool’. De scholen op de Boshuizerkade 119 en de Oppenheimstraat 4 van Landman zijn ontworpen met veel aandacht voor de volksgezondheid: zonder gangen en met doorzonlokalen om zo veel mogelijk lucht en licht in de klas te brengen.