De Zwaardvis van de chirurgijnen

Het betreden van de Leidse chirurgijnskamer moet een overweldigende ervaring zijn geweest. Er waren portretten, sieraden, ongewone en exotische objecten in de donkere kamer te vinden. Tussen de preparaten van misvormde mensen hing een wel heel ongewoon verzamelobject: een opgezette zwaardvis.

Het zijn rariteiten als deze die ons inzicht geven in de denkwijze en het referentiekader van die tijd. De chirurgijn stond door haar collectiestukken dichter bij de natuurlijke wereld die hij onderzocht. Het cruciale verschil met de latere wetenschappelijke visies lijkt vooral te liggen in de interesse voor het afwijkende en het ongewone.

De verzameling van de chirurgijnen leek hierdoor hetzelfde lot te krijgen dat vele andere collecties in die tijd ondergingen. De verkoop van de losse objecten zou door de opkomst van de specialistische verzamelaar voor veel geld kunnen zorgen. Een opgezette zwaardvis zou door velen als pronkstuk worden gezien.

Gelukkig werd de gehele collectie ondergebracht bij de zogenaamde Commissie van Toezicht, een niet academisch college dat zich voor een korte periode bezig hield met het toezicht houden op het chirurgijnschap. Pas halverwege de negentiende eeuw, wanneer het chirurgijnschap tot een puur academisch beroep lijkt te zijn omgevormd, belanden de collectiestukken bij Museum de Lakenhal in Leiden. (ME)