- Ga direct naar: inhoud, hoofdnavigatie, service menu, zoeken
Negentiende en begin twintigste eeuw: Leiden industriestad
- Walmende schoorstenen in Leiden, foto RAL
Na 1850 stopt de neergang en breekt een periode van groei aan. De introductie van de industrie zorgt voor grote ruimtelijke veranderingen. In de zeventiende-eeuwse uitbreidingen in het noorden en oosten van de stad verschijnen grootschalige fabrieksgebouwen, ten koste van woningen. Voor een deel worden ook de bolwerken en wallen gebruikt voor de vestiging van industrie, onder andere de Meelfabriek en de Grofsmederij. Walmende fabrieksschoorstenen gaan het aanzien van Leiden bepalen.
Veranderend stadsbeeld
Meer factoren leiden tot veranderingen in het stadsbeeld. Zes van de acht overbodig geworden stadspoorten worden tussen 1863 en 1876 gesloopt om ruimte te maken voor het toenemende verkeer. Verschillende grachten worden gedempt vanwege de slechte waterkwaliteit. Het waterrijke karakter van Leiden gaat hiermee deels verloren.
- R.K.kerk weer zichtbaar in het straatbeeld, foto RAL
Nieuwbouw
In de stad verschijnen ook veel nieuwe gebouwen. De bloeiende universiteit geeft opdracht tot de bouw van diverse laboratoria en onderzoeksinstituten. Zo ontstaat het Kamerlingh Onneslaboratorium, de sterrenwacht, en een academisch ziekenhuis aan de Morssingel. Onderwijswetgeving leidt tot de bouw van nieuwe scholen. Sinds 1798 mogen niet-protestantse gelovigen hun godsdienst weer openlijk belijden. Na een gedwongen gebruik van schuilkerken laten de rooms-katholieken nu nieuwe kerken bouwen op opvallende plekken in de stad.
Groei
Door de toenemende welvaart neemt de bevolking weer toe. Welgestelde Leidenaren ontvluchten steeds vaker de drukke binnenstad. Zij vestigen zich in ruime woningen langs de invalswegen en aan de buitenzijde van de singels. Rond 1850 besluit het stadsbestuur tot uitbreiding van de gemeentegrenzen. Dit lukt pas in 1896. Het oppervlak van de gemeente wordt nu bijna verdrievoudigd. Vooruitlopend op de beslissing is door particuliere investeerders al flink op het grondgebied van de buurgemeenten gebouwd. Vreewijk is hiervan een voorbeeld. In 1920 wordt de stad nogmaals uitgebreid. Het grondgebied wordt nu bijna verdubbeld.
- Ontwerp Uitbreidingsplan 1933, foto RAL
Woningcorporaties
De groeiende arbeidersbevolking woont nog steeds onder vreselijke omstandigheden in de binnenstad. Onder hoogleraren, linkse politici en sociaal bewogen industriëlen groeit het besef dat het een maatschappelijk belang is om de woonomstandigheden van arbeiders te verbeteren. Leiden loopt voorop bij het oprichten van de voorlopers van onze huidige woningcorporaties. Op veel plaatsen in de stad bouwen de corporaties kleine complexen met arbeiderswoningen.
Woningwet
Na het vaststellen van de Woningwet in 1901 wordt ook Leiden verplicht de stedenbouwkundige toekomst van de stad vast te leggen in een uitbreidingsplan. Na een eerste plan in 1905 komt er een groot nieuw plan in 1933. De belangrijke architecten Kok, Verhagen en Grandpré Molière leggen hiermee de grondslag voor de ontwikkeling van de stad in de twintigste eeuw.