Waalse kerk (vm. kapel Catharinagasthuis)

Adres:        Breestraat 62-64
Datering:   Gesticht vóór 1275
Status:       rijksmonument

De huidige Waalse kerk is in feite de kapel van het vroegere St. Catharinagasthuis, waarschijnlijk de oudste instelling van sociale zorg in Leiden. In dit gasthuis uit de dertiende eeuw konden passanten een nacht logeren en konden zieken zich laten verplegen. Welgestelde burgers kochten zich in en verzekerden zich zo van een verzorgde oude dag. De toeloop was groot; het van oorsprong bescheiden gasthuis groeide uit tot een groot complex tussen de Breestraat en de Aalmarkt. 

Waalse kerk

In de late zestiende eeuw vormt zich in Leiden een groeiende groep van Waalse vluchtelingen. Zij zijn Franstalige protestanten en hopen in Holland gevrijwaard te zijn van vervolging. De groep gelovigen vindt in Leiden inderdaad bescherming.

In 1584 stelt het stadsbestuur de Onze-Lieve-Vrouwekerk aan de Haarlemmerstraat beschikbaar voor diensten van de Waalse kerkgemeente. De gemeente groeit snel: van 425 leden in 1584 tot maar liefst 5000 in 1643. De gasthuiskapel aan de Breestraat gaat in 1638 dienst doen als hulpkerk. Drie jaar voor de komst van de Walen is de kapel vergroot met een zijbeuk, die overigens later weer wordt afgescheiden. De houten pijlers in het interieur herinneren nu nog aan deze uitbreiding. De rest van het gasthuiscomplex blijft functioneren als stadsziekenhuis.

Terug naar de Breestraat

Rond 1738 wordt de hele voorgevel van de gasthuiskapel vernieuwt en bekroont met het huidige baroktorentje. De Waalse gemeente is dan zo gekrompen dat zij geen gebruik meer maakt van de hulpkerk. In de Franse tijd is het gebouw een korte periode in gebruik als slachthuis. Als in 1819 de Onze-Lieve-Vrouwekerk wordt afgebroken, keren de Walen echter terug naar de Breestraat. De Waalse gemeente krijgt de gasthuiskapel nu in eigendom. Nog altijd houdt de Waalse gemeente hier haar Franstalige diensten; de zang wordt begeleid door het orgel uit 1746.

Monument 6 uit de historische canon van Leiden