St. Anna Aalmoeshuis

Adres:        Middelstegracht 2/4
Datering:   1492
Status:       rijksmonument

In 1491 bepalen de bierbrouwer Willem Claesz en zijn vrouw Hillegont Willemsdr. de Bruyn bij testament een hofje te willen stichten voor 'dertien arme vroukens van guede faem ende naem'. Na de dood van de stichters wordt het in 1492 gebouwd in de tuin van hun voormalige woonhuis aan de Nieuwe Rijn, tussen de Hooigracht en Middelstegracht.

Ruzie

Het hofje wordt vernoemd naar de Heilige Anna, de moeder van Maria en de grootmoeder van Jezus. Belangrijke momenten uit haar leven staan in 'stripvorm' afgebeeld op de vier gebrandschilderde ramen in de kapel. De resten van het gebrandschilderde glas zijn de oudst bekende in Nederland. De bouw van deze kapel, de enige die nog bewaard is gebleven in een Leids hofje, leidde tot hooglopende ruzie met de heren van de nabijgelegen St. Pancraskapittel (Hooglandse kerk). Zij vreesden belangrijke inkomsten mis te lopen wanneer hun parochianen naar de Annakapel zouden gaan en lieten de bouw stilleggen. Pas in 1509 kon de kapel worden gewijd. De invloed van de kapittelheren deed zich gelden: twee van hen werden als regent benoemd. Alleen de bewoonsters van het hof mochten de mis bijwonen.

Vingerkootjes

Mogelijk heeft de verborgen ligging de kapel in 1566 behoed voor de beeldenstormers. Een groot deel van de middeleeuwse inventaris bleef ongeschonden. In het gotische altaar steekt nog steeds een reliekschrijn met daarin - volgens de overlevering - twee vingerkootjes van de heilige Anna. 

Monument 12 uit de historische canon van Leiden