Molen De Valk

Adres:        2e Binnenvestgracht 1
Datering:   1743
Architect:   Foyt van Leeuwen
Status:       rijksmonument

Ooit stonden er negentien windmolens op de Leidse wallen. Daarvan is alleen molen De Valk overgebleven. Het negentwintig meter hoge bouwwerk verheft zich hoog boven de huizen van de stad om van alle kanten wind te kunnen vangen. Het is nog steeds een van de meest schilderachtige bedrijfsmonumenten van Leiden.

Drie molens

De huidige molen is de derde molen op deze plaats. Al in 1611, kort na de vierde vergroting van de stad wordt op het Valken(burger)bolwerk de eenvoudige houten standaardmolen De Valck gebouwd. In deze molen kan niet veel graan gemalen worden, want plaats voor meer dan één koppel stenen is er niet. Woonruimte is er ook niet, de molenaar woont met zijn gezin in een nabijgelegen huis. In 1667 wordt de molen vervangen door een houten stellingmolen, met daaronder een woonhuisje. In 1743 geeft het stadsbestuur de eigenaren Adrianus van Deventer en Maarten van Royen toestemming deze houten molen te vervangen voor de huidige molen De Valk.

Stellingmolen

Ook de huidige molen is een stellingmolen. Rond de romp is een plankier met leuning aangebracht, de zogenaamde zwichtstelling. De houten stelling is bedoeld om de molen te kunnen kruien (de kap in de juist windrichting te draaien) en om de wieken te bereiken. Deze draaien een stuk hoger boven de grond dan bij bijvoorbeeld een wip- of standerdmolen. Er waren in de molen maar liefst vier koppels maalstenen aanwezig, wat een flinke capaciteit opleverde.

Zeven zolders

Op de begane grond woonde de molenaar. Aanvankelijk wonen in de molen steeds twee molenaars en hun gezinnen, die ieder voor de helft eigenaar zijn van de molen. Vanaf 1884 is er echter één eigenaar, die overigens niet in alle gevallen de molenaar is. Boven de molenaarswoning lagen zeven zolders, namelijk drie opslagzolders, de maalzolder, de steenzolder, de stut- of luizolder en tenslotte de kapzolder.

Museum

Uiteraard is ook molen De Valk niet ontkomen aan restauraties en verbouwingen. De belangrijkste vindt plaats vlak na de Tweede Wereldoorlog wanneer de molen sterk in verval is geraakt. Nadat de laatste bewoner, de molenaar Willem van Rhijn, in 1964 overlijdt, opent De Valk in 1966 haar deuren als museum.

Monument 30 uit de historische canon van Leiden