Meelfabriek

Adres:        Oosterkerkstraat 18
Datering:   1884. Huidige gebouwen uit 1896-1960   
Status:       rijksmonument

De voormalige meelfabriek ‘De Sleutels’ is één van de industriële complexen die in de negentiende eeuw een locatie vindt op de Leidse stadswallen, naast onder andere de Grofsmederij en de Katoenfabriek.

Gewapend beton

Rond 1883 laat Adriaan Koole, eigenaar van de Leidse korenmolen De Oranjeboom, samen met Arie de Koster aan de Zijlsingel een moderne stoommeelfabriek bouwen. Zowel in 1891 als in 1901 brandt de fabriek bijna volledig af. Wat behouden blijft, is het zogenaamde ketelhuis uit 1896. Hier produceren ketels stoom voor de reiniging van het graan en de verwarming van het gebouw. Het pand vormt samen met het silogebouw uit 1906 de oudste bebouwing van het huidige complex. Beide panden zijn voorbeelden van vroege gewapend betonconstructies in Nederland

Transportkokers

Voor de ontwerpen van de afzonderlijke gebouwen worden achtereenvolgens de Leidse architecten W.C. Mulder, B. Buurman en M.P. Schutte aangetrokken, allen van het Bureau Mulder. Het complex laat zich nog steeds lezen als een geschiedenis van het productieproces. In het silogebouw uit 1938 bijvoorbeeld, zijn overal nog transportkokers en de trechtervormige uiteinden van de graansilo’s te zien. Het over de singel aangevoerde graan onderging hier diverse bewerkingen.

Discussie

In 1959 produceren 150 productiemedewerkers dagelijks 420 ton bloem, goed voor 750.000 broden. De Sleutels levert ook hardgries, een grondstof voor onder andere macaroni. In 1964 gaat de fabriek over in handen van het concern Meneba, dat in 1988 besluit de productie te verplaatsen naar Rotterdam. Daarmee wordt het stil in, maar niet rond de Meelfabriek. De discussie over de toekomst van het industriële complex laait hoog op. Uiteindelijk is de fabriek, mede dankzij inspanningen van organisaties als Stichting Industrieel Erfgoed Leiden, behouden gebleven.

Herontwikkeling

De komende jaren wordt het gebied met respect voor de monumentale waarden herontwikkeld. De Zwitserse architect Peter Zumthor werkt aan het ontwerp voor de vernieuwde Meelfabriek. Na voltooiing van het plan biedt het voormalige fabrieksterrein aan de oostelijke singelrand mogelijkheden voor wonen, werken, winkelen en recreëren.

Monument 45 uit de historische canon van Leiden