Matilo

Locatie:     Roomburg
Datering:   ca. 69 n.Chr.
Status:      rijksmonument

In de bodem van het archeologisch monument Roomburg liggen resten begraven uit een lange periode. Al in de Romeinse tijd lag hier het castellum (Romeins legerfort) Matilo. In de vroege en late middeleeuwen, was het gebied hoofdzakelijk in gebruik als landbouwgrond. Pas tegen het einde van de middeleeuwen werd het weer drukker in het gebied. Het terrein werd toen in gebruik genomen door het St. Margarethaconvent. Vlak na het beleg van Leiden in 1574 werd het kloostercomplex weer gesloopt.

De Romeinse geschiedenis in Matilo

Halverwege de eerste eeuw na Christus werd het voor de Romeinen duidelijk dat het niet ging lukken om de noordelijke delen van ons land te veroveren. Vanaf dat moment zien we dat de Rijn steeds duidelijker als de grens van het Romeinse Rijk werd ingericht. Langs de Rijn werden op regelmatige afstanden forten gebouwd, waaronder ook castellum Matilo. Het werd in ca. 69 na Chr. aangelegd. Waarschijnlijk werd al in ca. 47 na Chr. op deze plek een wachtpost ingericht. Matilo lag op een strategische positie op het kruispunt van de Rijn en het kanaal van Corbulo. Dit kanaal was vlak voor 47 na Chr. aangelegd. Het verbond de Rijn met de Maas en vormde zo een veilige scheepvaartverbinding voor Romeins vrachtverkeer.

Werpkogels

Het castellum bood plaats aan een wisselende bezetting van hulptroepen van circa 480 manschappen. De archeologische vondsten wijzen uit dat er waarschijnlijk veel specialisten onder de soldaten te vinden waren zoals leer- en metaalbewerkers, dakpannenmakers en bouwploegen. Bovendien zijn in Matilo veel werpkogels gevonden die werden afgeschoten met katapulten. Het lijkt erop dat een speciale artillerie eenheid hier was gestationeerd. Het fort heeft waarschijnlijk dienst gedaan tot ongeveer 250 na Chr.

Herbouw in steen

In de periode dat Matilo bewoond was, is er meerdere malen aan het fort gesleuteld. Ook de omgeving van het castellum veranderde in de loop der tijd. In het midden van de tweede eeuw was het fort omgeven door een aarden wal met daarop een houten muur en omringd door één of twee grachten. Vanwege de vondst van stenen muurresten nemen archeologen aan dat delen van het fort in de loop van de tweede eeuw in steen werden herbouwd.

Haven

Ter hoogte van castellum Matilo lag een haven met aanlegsteigers en kades waar Romeinse schepen aanmeerden. Langs het kanaal van Corbulo en rondom het castellum was een kampdorp (vicus) ontstaan. In de vicus woonden onder andere  handelaren, ambachtslieden en gezinnen van soldaten. Hier waren ook winkeltjes, werkplaatsen, herbergen en heiligdommen. Waarschijnlijk was er ook plek voor theater (blijkt uit de vondsten van toneelmaskers) en een badhuis.

Limes

Net als veel andere castella langs de Romeinse grens, lag Matilo langs de limesweg. Deze weg of een korte zijweg daarvan liep dwars door het castellum. De precieze ligging van de limesweg is in Matilo nog niet gevonden. Waarschijnlijk liep de weg vanaf de noordelijke toegangspoort van het castellum, via een houten brug over het kanaal van Corbulo verder naar het noordwesten.

Monument 1 uit de historische canon van Leiden