Marekerk

Adres:        Lange Mare 48
Datering:   1639-1649
Architect:   Arent van ‘s-Gravesande
Status:       rijksmonument

In 1638 besluit het Leidse stadbestuur een nieuwe stadskerk te bouwen voor de protestantse eredienst. Tot dan toe maken de protestanten in Leiden gebruik van de van oorsprong katholieke kerken uit de middeleeuwen. De stadsuitbreiding aan de noordzijde van de stad maakt een nieuwe kerk in die buurt echter gewenst. De Marekerk is het eerste kerkgebouw in Holland dat na de reformatie speciaal voor de protestantse eredienst wordt gebouwd.

Maquette

Stadsarchitect Arent van ’s-Gravesande krijgt in eerste instantie opdracht eenzelfde kerk te ontwerpen als hij had gedaan in Maassluis. Op de kaart van Blaeu uit 1645 is te zien dat gedacht wordt aan een kruisvormige kerk met op het midden een houten klokkentoren. Van ’s-Gravesande wil zelf echter een achtzijdige koepelkerk bouwen. Om het stadsbestuur te overtuigen maakt hij een gedetailleerde maquette van de kapconstructie. De maquette wordt nog altijd bewaard in het Stedelijk Museum De Lakenhal.

Koepelkerk

Onder de indruk van het fraaie ontwerp, gaat het stadsbestuur overstag. Het ontwerp van de Marekerk heeft grote invloed op de protestante kerkbouw in heel Europa. De koepelkerk is met dit ontwerp niet meer alleen een katholieke beeldvorm, maar wordt nu ook voor protestanten een geaccepteerd bouwtype.
Van ’s-Gravesande laat zijn leermeester Jacob van Campen, architect van onder ander het Stadhuis op de Dam, nog enkele verbeteringen in het ontwerp aanbrengen. Zo adviseert deze om alle ramen uit de omgang te vervangen door dichte nissen. Het licht zou zo alleen vanuit de koepel naar beneden schijnen en zo het dramatische effect van de architectuur versterken.

Proefpreken

Van 's-Gravesande ontwerpt ook de banken en de preekstoel (1649). Aan de hand van een aantal proefpreken wordt de beste opstelling hiervan in akoestisch opzicht bepaald. Afgezien van de plaatsing van het orgel in 1733 (afkomstig uit de Pieterskerk) is de kerk sinds de bouw grotendeels ongewijzigd gebleven.

Kunstgrepen

De Marekerk is één van de fraaiste kerkgebouwen in de bouwstijl van het Hollands classicisme. Om deze afgewogen architectuur mogelijk te maken, waren heel wat kunstgrepen nodig. De kerk heeft een indrukwekkende constructie, die door de interieurafwerking bewust aan het oog is onttrokken.

Schillen

De koepel zelf bestaat uit een binnen- en een buitenschil. In de ruimte tussen beide schillen –met een breedte van 5 meter – bevindt zich de eigenlijke constructie van de koepel. Daarin is een enorme hoeveelheid eikenhout verwerkt, dat de koepel bijeen houdt. De toren die erop rust weegt maar liefst 120 duizend kilo. Na de Tweede Wereldoorlog werd de koepel door het aanbrengen van een betonring behoed tegen uitzakken, omdat de ondersteunende constructie was gaan rotten. De koepel was in korte tijd 25 centimeter platter geworden en dreigde in te storten.

Faam

Op de koepel straalt nu weer een gouden pijnappel, symbool van de eeuwigheid, als basis voor de Leidse sleutels. Dit alles wordt bekroond door een engel met bazuin, de Faam. Zo verkondigt de Marekerk naar alle windrichtingen het protestantse geloof en de roem van de stad Leiden.

Monument 22 uit de historische canon van Leiden