Leidse Schouwburg

Adres:        Oude Vest 43
Datering:   1865 (huidige gebouw)
Status:       rijksmonument

Op 23 februari 1705 krijgt Jacob van Rijndorp, acteur en leider van rondreizend theatergezelschap 'de Groote Compagnie', van de Leidse magistraat toestemming om een theater te bouwen aan de Oude Vest. Het gebouw zal verrijzen op de plek van de afgebrande mouterij (bierbrouwerij) ‘De Hazewind’. Met een subsidie van 500 guldens én vrijstelling van belastingen begint hij aan de bouw. Op 1 oktober 1705 opent het theater zijn deuren met de voorstelling Belegering ende Ontset der Stadt Leyden van Reynerius Bontius. Leiden is daarmee, na Amsterdam en Den Haag, de derde Nederlandse stad met een vast publiek theater. Wanneer Van Rijndorp sterft, neemt zijn weduwe het beheer over. De Leidse schouwburg blijft nog tot in 1779 in de familie. Ondanks vergrotingen en uitbreidingen blijkt het gebouw op den duur echter niet meer te voldoen.

Hoefijzervorm

De huidige schouwburg komt tot stand in 1865, na een ingrijpende verbouwing door de stadsarchitect Jan Willem Schaap. Hij creëert een nieuwe, symmetrische opgezette voorgevel in een eclectische bouwstijl. De zaal krijgt tijdens de verbouwing haar huidige hoefijzervorm, geïnspireerd op Italiaanse theaters. Alleen de oude toneeltoren uit 1809 blijft bij de verbouwing gehandhaafd.

De ‘oude dame’

Het voortbestaan van de Leidse Schouwburg hangt in de jaren zestig van de twintigste eeuw aan een zijden draadje; er zijn vergevorderde plannen voor totale sloop en nieuwbouw op een andere plek in Leiden. Vanwege geldgebrek besluit het stadsbestuur uiteindelijk toch tot restauratie en uitbreiding van de 'oude dame'. Deze ingrijpende renovatie vindt plaats tussen 1974 en 1976 onder leiding van architect Onno Greiner. Slechts de muren en de balkons blijven op hun plek. Bij de verbouwing in 1997 keert de Schouwburg terug naar het traditionele rode pluche, de kroonluchters en de gouden ornamenten uit de negentiende eeuw.

Waterput

In 2009 wordt het stoelenplan verbeterd. Ook de zaal- en plafonddecoraties worden opnieuw geschilderd in de crème en gouden tinten die de Arnhemse decorateur Charles Roskam in 1904 aanbracht. Van het eenvoudige gebouw van Jacob van Rijndorp is inmiddels niets meer over. De middeleeuwse waterput die onder rij 10 in de parterre is aangetroffen, werd oorspronkelijk gegraven voor de bierbrouwerij ‘De Hazewind’.

Monument 39 uit de historische canon van Leiden