Lakenhal

Adres:        Oude Singel 28-32
Datering:   1639-1640
Architect:   Arent van ‘s-Gravesande 
Status:       rijksmonument

Hoewel de Leidse lakennijverheid teruggaat tot de veertiende eeuw, duurt het tot 1640 voordat de stad een Laeckenhalle krijgt. Het ontwerp wordt gemaakt door de stadsarchitect Arent van ’s-Gravesande. De Lakenhal was de zetel van het branchebestuur van de lakennijverheid. Zowel de staalmeesters als de zogeheten ‘gouverneurs’, de bestuursleden van de organisatie hadden hier een eigen vergaderkamer. De lakenhandelaren leverden de balen stof af op het voorplein, waar de staalmeesters ze keurden. In de grote gildezaal, de Grote Pers, kregen de balen een waarmerk in de vorm van een loden zegel. Pas daarna was het laken geschikt bevonden voor de handel. Leids laken vond zijn weg over de hele wereld. Er zijn Leidse lakenloden gevonden in Indonesië, Zuid-Afrika en Amerika.

Volmolen

Oorspronkelijk bestaat de lakenhal alleen uit een middengedeelte, een zogenoemd corps de logis met twee vleugels aan de voorzijde. De vleugels hebben op de begane grond een open galerij om het laken ook met regenachtig weer bij daglicht te kunnen keuren. Aan de achterzijde heeft het gebouw ook twee vleugels.
Op de gevel van De Lakenhal zijn talrijke versieringen aangebracht die herinneren aan de lakennijverheid. De vijf reliëfs laten verschillende fasen van de wolverwerking zien. Boven de toegangspoort staat een volmolen. De volmolen werd gebruikt bij het vollen (laten krimpen en vervilten) van de stof. De rollen laken en balen wol verwijzen ook naar de lakenindustrie.

Stedelijk Museum

De lakennering liep na 1800 af om plaats te maken voor industriële textielproductie. In 1823 verliest de Lakenhal haar centrale functie in de Leidse lakennijverheid. Het gebouw doet vervolgens onder meer dienst als cholera-ziekenhuis en vergaderruimte, tot het in 1874 wordt ingericht als stedelijk museum. D.E.C. Knuttel ontwerpt in 1889 een nieuwe grote zaal achter het zeventiende-eeuwse hoofdgebouw. Van 1919 tot 1922 volgt de aanbouw van de Papenvleugel langs de Lange Scheistraat, ontworpen door W.A. Lensvelt.

Tegenwoordig brengt het Stedelijk Museum De Lakenhal de geschiedenis van Leiden in beeld. De collectie schilderkunst omvat onder andere het beroemde drieluik met Het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden (1527) en vroege werken van de Leidse schilder Rembrandt van Rijn.

Monument 20 uit de historische canon van Leiden