Kamerlingh Onnes

Adres:        Steenschuur 25
Datering:   1856-1859
Architect:   H.F.G.N. Camp
Status:       rijksmonument

Op de plek van de zogenaamde Kleine Ruïne, ontstaan door de ontploffing van een kruitschip aan het Steenschuur in 1807, wordt in 1856 begonnen met de bouw van een Physisch, Chemisch, Anatomisch en Physiologisch Laboratorium. Architect is H.F.G.N. Camp. Het laboratorium draagt de naam van de natuurkundige en Nobelprijswinnaar Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926). Onnes slaagt er in 1908 in om op deze plaats het edelgas helium vloeibaar te maken bij een temperatuur van -269o C, net boven het absolute nulpunt. Hieraan ontleent het gebouw zijn bijnaam ‘de koudste plek op aarde’.

Verbouwing

Samen met zijn collega en vriend, de theoretisch natuurkundige Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928) bouwt Kamerlingh Onnes het laboratorium uit tot een van de meest geavanceerde in Europa. Onder Kamerlingh Onnes wordt het laboratorium in 1880 en 1915 verbouwd en uitgebreid. Vele wereldberoemde wetenschappers doen hier onderzoek, zoals Madame Curie (1867-1934), die onder andere het radium ontdekte, en de theoretisch fysicus Albert Einstein (1879-1955), vooral bekend vanwege zijn relativiteitstheorie.
Het oorspronkelijke gebouw is in de loop der tijd diverse malen uitgebreid en ingrijpend verbouwd. Het oudste deel met de neoclassicistische voorgevel is gelegen aan het Steenschuur. In de jaren zestig van de vorige eeuw wordt naar ontwerp van M.P. Schutte nieuwbouw gerealiseerd aan de Zonneveldstraat, waarbij de aanvankelijke hoofdingang wordt verplaatst naar de Nieuwsteeg.

Rechtsgeleerdheid

In 1997 verhuizen de natuurkundigen naar de Leeuwenhoek. Tussen 2001 en 2004 is het laboratorium gerestaureerd, verbouwd en gedeeltelijk opnieuw opgetrokken. Sinds 1 september 2004 biedt het onderdak aan de gehele Faculteit der Rechtsgeleerdheid, inclusief bibliotheek en studentenvoorzieningen. De monumentale delen zijn behouden; de gebouwen op het binnenterrein zijn gesloopt. Hiervoor in de plaats is een bibliotheek met overkapping gekomen. De gevel aan het Steenschuur is nog steeds het meest beeldbepalend en de oude hoofdentree is weer in ere hersteld.

Collegezaal

Een speciale vermelding verdient de theatervormige collegezaal in neoclassicistische stijl. Naar aanleiding van een kleurenonderzoek is de zaal zoveel mogelijk in oude luister hersteld. Daarbij is uitgegaan van het oorspronkelijke kleurschema, zij het in een wat andere kleurstelling: de originele olijftinten zijn vervangen door gele, waardoor de zaal lichter oogt. Ook de Ionische kapitelen van de pilasters zijn weer net als voorheen goudkleurig.

Monument 38 uit de historische canon van Leiden