Herensingelkerk

Adres:        Herensingel 3
Datering:   1923-1924
Architect:   L. van der Laan en J.A. van der Laan
Status:       rijksmonument

De Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart- en Sint Josephkerk aan de Herensingel – beter bekend als de Herensingelkerk – is een van de belangrijkste werken uit het vooroorlogse oeuvre van het Leidse architectenduo Leo (vader) en Jan (zoon) van der Laan. Als katholieke architecten met een gedegen reputatie krijgen zij opdracht een ‘nieuwe kerk voor een nieuwe wijk’ te ontwerpen. Het noorden van Leiden, het Noorderkwartier, is op dat moment uitbreidingsgebied voor woningbouw, in dit geval hoofdzakelijk voor katholieke families. De kerk moet een dependance worden van de Onze Lieve Vrouwekerk aan de Haarlemmerstraat, beter bekend als de Mon Pèrekerk (inmiddels afgebroken).

Aanwinst

In februari 1923 komt het bureau met een eerste ontwerp en op 17 september 1925 wordt de kerk ingewijd. Leo en Jan van der Laan maken niet zomaar een plan. Hun wordt gevraagd een kerkgebouw te ontwerpen dat voldoet aan de nieuwe liturgische eisen in de katholieke wereld, die de kerk dichter bij de gewone gelovige moet brengen. Het moet ook een ontwerp zijn dat eigentijds is, waarin duizend mensen de mis kunnen bijwonen, niet te duur én een aanwinst voor het historische Leidse stadsbeeld.

Goed zicht

Volgens de nieuwe liturgische eisen staat in het plan de gewone kerkganger centraal. Zo wordt het brede, overzichtelijke middenschip gecreëerd door paraboolvormige spanten van beton, aan de buitenkant verhult door een traditioneel zadeldak. Pijlers worden zo overbodig, waardoor iedereen goed zicht heeft op pastoor en altaar. Het hoogaltaar wordt om diezelfde reden van verschillende zijden belicht en staat niet meer weggedrukt in een diepe koornis, zoals in de negentiende eeuw vaak het geval was. Op deze manier worden de kerkgangers direct betrokken bij de mis.
De opvallende muurschildering op de twee bogen boven en achter het hoogaltaar is van de bekende schilder Alexander Peter Asperslagh (1901-1984). Het werk heeft als thema het Licht van Christus’ Heil en toont in het centrum de goddelijke Drie-eenheid, waaromheen een strook van engelen is aangebracht.

Baken van het katholieke geloof

Als bouwstijl kiezen vader en zoon van der Laan een gestileerde variant van de Haagse school met een enkele verwijzing naar de gotiek, afgewisseld met geometrisch metselwerk, omlopende natuurstenen banden en getrapte bouwvolumes. De markante toren aan de voorzijde is bij zijn voltooiing met 51 meter de hoogste kerktoren van de stad. Een niet te missen baken van het katholieke geloof in een (in wezen) protestantse stad. Architectenbureau Van der Laan ontwerpt ook tal van woningblokken in de omliggende buurt, en een bejaardentehuis dat direct naast de kerk had moeten worden gebouwd. Ook de nabij gelegen katholieke Heilig Hartschool, nu Singelschool, is van hun hand.

In de Tweede Wereldoorlog ontsnapt de Onze Lieve Vrouwe- en Sint Josephkerk ternauwernood aan een bombardement op het Herensingelstation.

Monument 51 uit de historische canon van Leiden