Elisabethgasthuis (hof)

Adres:        Caeciliastraat 16
Datering:   1428
Status:       rijksmonument

Het St. Elizabeth Gasthuishof is gevestigd in het voormalige St. Elizabethgasthuis, dat hier in 1428 werd gesticht. Oorspronkelijk is het gasthuis bedoeld voor de verpleging van armlastige zieke vrouwen. Vanaf 1470 neemt het echter ook proveniers op: ouderen die zich inkopen in het gasthuis om een verzorgde oude dag te hebben. Lange tijd is het geld dat de proveniers binnenbrengen een belangrijke inkomstenbron. Een derde functie van het gasthuis is die van ‘baaierd’: een opvanghuis waar de allerarmsten voedsel en overnachting kunnen krijgen.

Proveniershuisjes

In 1576 wordt het gasthuis uitgebreid met het aangrenzende St. Ursula-klooster. In het begin van de achttiende eeuw worden een twaalftal proveniershuisjes opgetrokken. De huisjes krijgen de vorm van gewone hofjeswoningen. In 1773 wordt het gasthuis opgeheven. De provenierswoningen blijven echter bewoond en vormen nu het St. Elizabeth Gasthuishof. De gevel van de voormalige regentenkamer en voorhal toont de wapens van de zeventiende-eeuwse regenten en het wapen met de drie kronen van de heilige Elisabeth van Thüringen, aan wie het gasthuis oorspronkelijk gewijd was.

De andere gebouwen van het gasthuiscomplex krijgen na de opheffing verschillende functies, van school tot turfschuur. Tussen 1969 en 1971 vindt een zeer ingrijpende restauratie plaats, om het complex geschikt te maken voor de functie van verpleeghuis.

Monument 10 uit de historische canon van Leiden