Diaconaal centrum De Bakkerij / Graanmagazijn der Armen

Adres:        Oude Rijn 44 b/c
Datering:   1754 (Graanmagazijn der Armen)
Architect:   Gerard van der Laan
Status:       rijksmonument

Het gebouwencomplex De Bakkerij tussen de Oude Rijn en de Haarlemmerstraat is al eeuwenlang een centrum van sociale activiteiten. In de middeleeuwen staat hier het Sint Barbaragasthuis waar de armenzorg van de St. Pancrasparochie (Hooglandse Kerk) is gevestigd. Eind zestiende eeuw wordt de Leidse armenzorg gereorganiseerd. Alle zorg voor de 'huyssitten' of huiszittende armen - dat wil zeggen: de armen die niet bedelden - wordt geconcentreerd in het complex aan de Oude Rijn.

Huiszittenhuis

Voor de armenzorg wordt de zorg van de kerk en overheid gecombineerd. De regenten van het ‘Huiszittenhuis’ worden voor de helft door het stadsbestuur benoemd, voor de andere helft door de kerkenraad van de Nederduits Hervormde gemeente. De stad subsidieert, de hervormde diaconie voert uit.

Nederig, beleefd en dankbaar

Iedere Leidse arme, ongeacht zijn kerkelijke achtergrond,  kan bij het Huiszittenhuis terecht, zolang deze zijn armoede maar "met waerheyt bekent maeckt ende openbaert ende hem Christelicken draecht ghelijck recht ende billick is". Het grootste deel van de inkomsten van het Huiszittenhuis komt van collectes en legaten. Zo nodig springt de stad bij. De Waalse kerk, de lutheranen en doopsgezinden proberen zoveel mogelijk voor hun eigen achterban te zorgen. Rooms-katholieken en joden krijgen pas in de achttiende eeuw hun eigen diaconie. De arme moet wel 'nederig, beleefd en dankbaar' zijn, anders is hij zijn steun kwijt. Deze wordt in natura uitgekeerd, met name in de vorm van brood en turf. Het brood wordt gebakken in de eigen bakkerij. In het complex zijn nu nog steeds twee grote ovens te zien.

Graanmagazijn

Naast de bakkerij wordt in 1754 een nieuw graanmagazijn gebouwd naar ontwerp van meester-timmerman Gerard van der Laan. Het is bedoeld voor de opslag van graan voor de bakkerij. Op de gevelsteen staat: ‘GRAANMAGAZYN VOOR DEN ARMEN A MDCCLIV’ (1754).

Goemoers

Een bijzondere doelgroep binnen de armenzorg vormen de kraamvrouwen. De Vrouwenkraammoeders (of Goemoers) delen aan hen luiers of turf uit. Zij vergaderen in de Goemoerskamer, die nu nog steeds in het pand aanwezig is. Tegenwoordig is Diaconaal Centrum De Bakkerij een modern centrum van hulp en dienstverlening waar vanuit de kerken hulp wordt gegeven aan ieder die dat nodig heeft.

Monument 31 uit de historische canon van Leiden