Bibliotheca Thysiana

Adres:        Rapenburg 25
Datering:   1654
Architect:   Arent van ‘s-Gravesande
Status:       rijksmonument

De Bibliotheca Thysiana wordt in 1653 bij testament gesticht door Joannes Thysius (1622-1653). Joannes is de zoon van een rijke Amsterdamse koopman. Na de dood van zijn ouders komt hij op twaalfjarige leeftijd naar Leiden waar hij onderdak vindt bij zijn oom, de hoogleraar Constantin l’Empereur. Thysius bezoekt de Latijnse school en daarna de universiteit. Zoals veel jongemannen uit de hogere standen, maakt hij een zogenaamde Grand Tour van anderhalf jaar door Engeland en Frankrijk. Na zijn terugkeer promoveert hij tot doctor in de rechten en is hij klaar voor een maatschappelijke carrière. Daar komt het echter nooit van. In 1653 sterft Thysius, slechts 31 jaar oud.

Testament

In zijn testament heeft Thysius bepaald dat zijn bibliotheek na zijn dood moet worden bestemd ‘tot publycque dienst der studie’. Waarschijnlijk heeft hij daarbij vooral gebruik door studenten op het oog. Behalve dat hij zijn boeken nalaat, reserveert hij een deel van zijn nalatenschap voor de bouw van een bibliotheekbehuizing vlak bij het toenmalige Waals College aan de Groenhazengracht. Hier genieten onbemiddelde theologiestudenten van Zuid-Nederlandse en Franse komaf kost en inwoning.

Uniek

De bouw van de bibliotheek in de stijl van het Hollands classicisme is in handen van de Leidse stadsarchitect Arent van ’s-Gravesande, ontwerper van onder andere de Lakenhal en de Marekerk. De totale kosten bedragen het voor die tijd nogal aanzienlijke bedrag van 14.500 gulden. Het resultaat is om meer dan één reden uniek te noemen. De Bibliotheca Thysiana is het enige bewaard gebleven voorbeeld van een specifiek als bibliotheek bestemd gebouw uit de zeventiende-eeuwse Nederlanden. Uitzonderlijk is verder dat hier een complete zeventiende-eeuwse particuliere bibliotheek is bewaard, die een goede indruk geeft van het boekenbezit van een geleerde boekenliefhebber uit die tijd. Daarnaast bevat de bibliotheek vele zeldzame publicaties uit de vijftiende, zestiende en zeventiende eeuw.

Na de laatste restauratie is de bibliotheek grotendeels hersteld in de zeventiende-eeuwse staat. Tegenwoordig zijn de boeken van de Bibliotheca Thysiana opgenomen in de catalogus van de Leidse Universiteitsbibliotheek, waar zij ook kunnen worden ingezien.

Monument 23 uit de historische canon van Leiden