Academiegebouw

Adres:        Rapenburg 73
Datering:   Oorspronkelijk kloosterkapel 1507. In 1581 verbouwd voor huisvesting van de Leidse universiteit.
Status:       rijksmonument

Sinds 1581 vormt de vroegere kapel van het Dominicanessen- of Witte Nonnenklooster het hart van de Leidse universiteit. Het klooster werd gesticht in de jaren '40 van de vijftiende eeuw, de kapel dateert uit circa 1507. Het moet een vrij arm klooster geweest zijn, waar strenge regels van afzondering en zwijgzaamheid golden. Een aantal vooraanstaande families bezat in de kapel altaren en graven.

Zetel van de universiteit

Na de reformatie laat het Leidse stadsbestuur beslag leggen op verschillende kloostergebouwen in de stad. Nadat eerst het Barbaraklooster en vervolgens de Faliede Begijnhofkerk dienen als onderkomen voor de jonge universiteit, valt de keus in 1581 op de kloosterkapel aan het Rapenburg.

De oorspronkelijke kapel bestond uit twee beuken, een hoofdbeuk aan de zijde van het Rapenburg en een lagere en smallere beuk aan de westzijde. Om de kloosterkapel geschikt te maken als zetel van de universiteit ondergaat het een ingrijpende verbouwing. De scheibogen tussen de beide beuken worden dichtgezet en er worden verdiepingsvloeren aangebracht. In de hoofdbeuk aan het Rapenburg ontstaan nu twee zalen: het Groot-Auditorium op het begane grond en het Klein-Auditorium op de verdieping. De kapelvensters worden om die reden in tweeën verdeeld.

Restauraties

In de loop van de tijd volgen verschillende restauraties, aanpassingen en uitbreidingen. Zo wordt in 1670 de klokkentoren op het dak toegevoegd, naar ontwerp van stadsarchitect Willem van der Helm. Nadat plannen voor de stichting van een nieuw academiegebouw op de Grote Ruïne, ontstaan door de kruitramp in 1807, zijn mislukt, volgt in de jaren 1878-1887 een ingrijpende restauratie en uitbreiding van het complex onder leiding van rijksbouwkundige Jacobus van Lokhorst. Van Lokhorst is ook verantwoordelijk voor de uitbreiding in neogotische stijl aan de zijde van de Nonnensteeg in 1897-1899. Van 2006 tot 2009 wordt opnieuw een grote restauratie en renovatie uitgevoerd. Daarbij zijn de kleuren teruggebracht zoals Van Lokhorst ze destijds toepaste. Verder zijn enkele aanpassingen gedaan om het gebouw beter geschikt te maken voor de ontvangsten waarmee de ceremoniële functie van het Academiegebouw gepaard gaat.

Monument 13 uit de historische canon van Leiden